Skryte historie rynku we Wrocławiu

Witaj na wrocławskim rynku!

Hej, hej! Cieszę się, że trafiłeś na ten tekst o wrocławskim rynku! Skoro kliknąłeś link, pewnie chcesz poznać historię tego niezwykłego miejsca, które skrywa więcej tajemnic niż niejedna babcia w swojej starej szafie. Może jesteś lokalnym patriotą, a może turystą gotowym na wyprawę w głąb miasta pełnego krasnali🧙‍♂️, neonów i… historii, o której nie mówi się na lekcjach. Czy wiesz, że rynek kryje opowieści, o których nawet najbardziej wygadani przewodnicy spuszczają głowę i udają, że nic nie wiedzą? No cóż, zapraszam do przeczytania tego tekstu – obiecuję, że po nim będziesz wiedział więcej niż niejedna wrocławska sowa!

No i tak, opowiem Ci też, jak tu trafić, żebyś nie skończył na ulicy „Zgubionych Turystów”. 🧭 Nie chcemy przecież, żebyś skończył na jakimś bocznym zaułku, gdzie nawet GPS się myli, a staruszki szepczą o duchach dawnych mieszczan. Chodź, ruszajmy w podróż – pełną tajemnic, historii, a przede wszystkim… wrocławskich zagadek!

2. Marszałek Piłsudski macha zza neonu

Kiedy wyjdziesz na plac, przed Tobą zobaczysz wielki neon „Dobry wieczór we Wrocławiu”. Chociaż w lipcu 2024 r. neon może być na „urlopie” – muszą go naprawić (tak, nawet legendy miasta mają gorsze dni). Ale jeśli jest na miejscu, to idealne miejsce na selfie – żeby znajomi wiedzieli, że Wrocław wita Cię z otwartymi ramionami!

---

7. Ulica Świdnicka – magia codzienności

Skręć w prawo, mijając „Anonimowych” i witamy na ulicy Świdnickiej! To ulica, która zawsze żyje, ale jak się dobrze przyjrzysz, może odkryjesz cienie dawnego Wrocławia przemykające między budynkami. Kto wie, może zobaczysz ducha handlarza z XII wieku, który próbuje Ci sprzedać futro?

Droga na Nowy Targ z rynku 💰

Aby poznać historię rynku, musimy przespacerować się na Nowy Targ. Spokojnie, to tylko 10 minut, więc nawet nie zdążysz się zmęczyć. Gotowy na kolejny etap?

1. Wita Stwosz wskazuje drogę
   Na rynku znajdź ulicę Wita Stwosza (tak, tego samego od słynnych rzeźb!) i idź przed siebie w stronę Św. Katarzyny. Po drodze możesz obserwować mieszkańców biegnących do pracy, jakby każdy miał do dostarczenia towar na średniowieczny targ. Może nawet usłyszysz echo dawnych ludzi handlujących korzeniem i futrami?
2. Nowy Targ – miejsce, gdzie zaczęła się historia
   Kiedy dotrzesz do Św. Katarzyny, skręć w lewo, a za rogiem ujrzysz plac Nowy Targ. To tutaj zaczyna się prawdziwa historia o wrocławskim handlu i kupcach.

Szlaki handlowe – średniowieczne autostrady 🗺️

Jak Ci się wydaje, z iloma miastami handlowano z terenów obecnego Wrocławia około XI–XIII wieku? Zgadniesz? Możesz pomyśleć, tak jak ja, że Wrocław miał ograniczony zasięg, jak skromna kawiarnia na rogu, która sprzedaje tylko kawę i ciasteczka – ale nic mylnego. Miałem wrażenie, że Wrocław mógł handlować tylko z ościennymi miastami i regionami, np. Opolem czy Czechami. Mój tok myślenia wynikał z posiadania przez ówczesnych handlarzy środków transportu. Przecież nie mieli 40-tonowych ciężarówek, pociągów czy autostrad. Otóż byłem w błędzie! Przez Wrocław przebiegało około 13 szlaków handlowych. Tak, dobrze słyszysz – 13! Można by pomyśleć, że to była prawdziwa autostrada średniowiecza! Ale te szlaki, pełne karawan i kupców, mogły być czymś więcej niż tylko drogami handlu. Czy ktoś kiedykolwiek zastanawiał się, jakie historie kryły się wśród handlarzy? Może nie wszystkie towary, które przemierzały te drogi, były zwykłymi dobrami… Może niektóre ładunki skrywały tajemnice, których nikt nie powinien odkryć? Oczywiście, nie będę Cię męczył i kazał zapamiętywać tych szlaków. Po prostu zamieszczę orientacyjną mapkę, abyś mógł sobie wyobrazić trasy handlowe.

Oto miasta, z którymi handlowano:

1. Z Krakowem prowadziły aż 3 drogi handlowe. Poprzez te drogi utrzymywano stosunki handlowe ze Lwowem i portami Morza Czarnego.
2. Wrocław handlował z Toruniem i Gdańskiem.
3. Z Poznaniem.
4. Z Frankfurtem nad Odrą.
5. Ze Szczecinem.
6. Oczywiście drogi również prowadziły do Pragi.
7. Na Morawy.
8. Poprzez drogi w Czechach i Morawach, obecny Wrocław handlował z ziemiami austriackimi i Włochami.

Czym handlowano?

Skoro wiemy już o traktach handlowych, to następne pytanie nasuwa się samo: czym oni tak handlowali? Przecież nie wyrobami wysoko przetworzonymi ani technologią, która miała zastosowanie w lotnictwie kosmicznym. To może przysłowiową marchewką? Otóż nie! Handlarze mieli ręce pełne roboty, a towary, które przewozili, były cenniejsze niż złoto, ale czy to wszystko? Może wśród futer i jedwabiu przemykali handlarze tajemniczymi dobrami, o których lepiej nie wspominać?

Aby nie przedłużać, szybciutko wymienię najważniejsze towary:

1. Z Rusią handlowano futrami i bydłem.
2. Z Bliskiego Wschodu poprzez porty czarnomorskie sprowadzano korzenie i jedwab.
3. Z krajami skandynawskimi handlowano głównie rybami, a przede wszystkim śledziami.
4. Z Flandrii sprowadzano sukna z Ypres, Gandawy, Brugii oraz Louvain.
5. Z obecnych terenów Niemiec importowano materiały metalowe.
6. Z Czech i Moraw handlowano suknami i serami.
7. Z Węgier sprowadzano miedź.
8. Z Włoch przysyłano wina, korzenie, wyroby szklane, drogie kamienie oraz sukna.
9. I oczywiście handlowano z innymi polskimi dzielnicami, w tym wełną, solą, woskiem i zbożem.

Jak widzisz, można powiedzieć, że obecny Wrocław miał we krwi nutkę handlarza i handlował, z kim się dało, poczynając od Włoch, a kończąc na Rusi.

---

---

---

Powyższe trzy mapy, są tylko mapami orientacyjnymi.

Jeszcze nie jest czas, aby w tym miejscu przejść do opisania Nowego Targu, a tym bardziej rynku we Wrocławiu, więc musisz uzbroić się w cierpliwość. W tej chwili musimy wprowadzić kolejny element: władzę i przepisy, bo przecież, jak mówi stare przysłowie, „gdzie jest władza, tam są przepisy”! Musimy dokładnie zrozumieć, dlaczego rynek we Wrocławiu pojawił się w tym miejscu, a nie w innym, ale czy na pewno władza była jedynym powodem? A może były też inne siły, które wpłynęły na to, gdzie odbywał się handel?

Henryk Brodaty: główny winowajca powstania rynku we Wrocławiu

Henryk Brodaty i Rozbicie Dzielnicowe

---

---

1. Krzywousty Dzielnicę Senioralną podarował Władysławowi II, później prześmiewczo nazywanemu Wygnańcem. Ciekawe, dlaczego tak się z niego nabijali? Oczywiście, otrzymał Dzielnicę Senioralną oraz dzielnicę dziedziczną (w tym Śląsk).
2. Wielkopolskę z Poznaniem dał Mieszkowi Staremu.
3. Mazowsze i wschodnie Kujawy podarował Kędzierzawemu.
4. Henrykowi wręczył ziemię sandomierską.

---

Śląsk w rękach Władysława II

Sukcesja na Śląsku

---

---

Teraz, gdy mamy kontekst historyczny, możemy zrozumieć, jaką rolę odegrał Henryk Brodaty w kształtowaniu rynku we Wrocławiu.

Chwała Bogu, udało nam się dotrzeć do Henryka Brodatego

Pomimo ogromnego wstępu, który był niezbędny do zrozumienia, dlaczego powstał rynek we Wrocławiu, teraz powoli możemy zająć się naszym przedmiotem westchnień… rynkiem we Wrocławiu. Odświeżmy sobie pamięć.

Zatem, co już wiemy?

1. Mamy wiedzę o traktach handlowych.
2. Znamy towary, którymi handlowano w tamtych czasach.
3. Wiemy, kto był wówczas „szefem wszystkich szefów” (Henryk Brodaty na terenie Wrocławia).
4. Mamy ogólny zarys kontekstu politycznego w Polsce w interesującym nas czasie.

Henryk Brodaty, książę wrocławski, sprawował władzę w latach 1201–1238 i starał się dbać o swoje posiadłości. Oczywiście nie panował tylko we Wrocławiu, ale także w takich miejscach jak Opolszczyzna, Kalisz, ziemia lubuska, a nawet w Krakowie. To był naprawdę wielki pan!

Zasługi Henryka dla handlu we Wrocławiu

Zostawmy na chwilę te mało poddaństwa i teraz przedstawmy zasługi Henryka dla handlu we Wrocławiu. Zastanów się, czy rzeczywiście zasługuje na wszystkie te zaszczyty. Oto one:

Potem Henryk uwielbiał skakać w powóz i jeździć na bale. Wino lało się strumieniami, a co wyprawiał jego błazen Kwiecik, to już lepiej nie mówić. Kwiecik był bez ręki, ale to właśnie sprawiało, że jego skecze były tak zabawne! Henryk zainwestował w rozwój handlu i w 1211 roku wprowadził Prawo Magdeburskie, które umożliwiło miastom większą autonomię. „Władza to władza, ale nie ma to jak dobry interes!” – mógłby powiedzieć.

Potencjał traktów handlowych

Pomijając jednak te anegdoty, nie możemy zapomnieć o najważniejszym – traktach handlowych, które przebiegały przez Wrocław. Henryk Brodaty doskonale zdawał sobie sprawę z ich potencjału. Miał świadomość, że rozwijające się szlaki i towary, które nimi przepływały, mogą zapewnić miastu zyski nie tylko finansowe, ale także prestiż oraz dostęp do produktów z odległych regionów Europy.

To, co Henryk Brodaty osiągnął, miało kluczowe znaczenie dla rozwoju Wrocławia jako ośrodka handlowego. Jego działania doprowadziły do powstania rynku, który z czasem stał się sercem handlu w mieście.

Henryk Brodaty i wrocławski rynek

Henryk wiedział, że dostęp do towarów i krzyżowanie się szlaków handlowych we Wrocławiu to nie wszystko. Musiał wpiąć Wrocław w handel międzynarodowy i scentralizować targi. W 1211 roku ściągnął odpis Prawa Magdeburskiego z 1188 roku do Złotoryi. To prawo mogło być przeznaczone dla Wrocławia, a Henryk chciał, aby Wrocław stał się centrum handlowym.

Niektórzy badacze, jak Henryk Münchow, postulowali, że sprowadzenie Prawa Magdeburskiego było związane z powstaniem Nowego Targu, który pojawił się właśnie tutaj, gdzie teraz stoimy. Nowy Targ, znany również jako Novum Forum, był kluczowym elementem handlowym.

Nowy Targ

W mojej opinii, która nie jest poparta żadnymi dowodami, wydaje się, że powstanie Nowego Targu było próbą scentralizowania handlu we Wrocławiu.

Trochę faktów technicznych o Nowym Targu: pełna zabudowa tego targu miała miejsce w latach 1208-1209. Już w 1214 roku Nowy Targ zyskał własne sołectwo, status, lasy, a także posiadał kościół parafialny oraz klasztor dominikański przy kościele św. Wojciecha. Wygląda na to, że Henryk planował stworzyć targ handlowy, a przypadkowo utworzył małe średniowieczne miasto — coś na pewno nie poszło zgodnie z planem!

Nowy Targ został podzielony na 22 działki, które miały wymiary 110 na 130 metrów. Nie pytaj się mnie, czy to prawda — nie wiem, ale pewnie tak.

Wrocławski rynek 🏛️

Rynek był sercem handlowym miasta, gdzie nie tylko sprzedawano, ale i robiono interesy – i plotkowano! Były tu wszelakie stoiska, od jatki mięsne, przez targ rybny, po ławy chlebowe i sukiennice. Życie na rynku tętniło tak, że w sumie przypominało zatłoczoną kawiarnię w sobotni poranek.

Teraz dokładnie wiesz, dlaczego powstał rynek we Wrocławiu, kto podjął decyzję o jego umiejscowieniu oraz otoczeniu ekonomiczno-politycznym.

Więc przyszła pora na prawdziwą wisienkę na torcie – rynek we Wrocławiu! Ten rynek to nie tylko kawałek asfaltu z kilkoma straganami. To był prawdziwy spektakl! To jakby ktoś zorganizował imprezę na pełną skalę i zaprosił wszystkich!

Stańmy na rogu ulicy Wita Stwosza i Kuźniczej. Patrzysz na jeden z największych rynków w Europie, przynajmniej według tego, co słyszałem. Ma około 207 na 172 metry; dla porównania rynek krakowski ma 200 metrów na 200 metrów. Osobiście uważam, że jest najpiękniejszy, ale to tylko moja subiektywna ocena. To bardzo stary rynek.

---

Style architektoniczne na wrocławskim rynku

Zgadza się, kamienice na wrocławskim rynku reprezentują różne style architektoniczne. Zacznijmy od renesansu. Chociaż nie jestem ekspertem w dziedzinie architektury, mam pewność co do podziału stylów, ponieważ sprawdziłem informacje w Narodowym Instytucie Dziedzictwa. Oto podział:

---

1. Styl renesansowy charakteryzuje się rytmicznym podziałem fasady w pionie, z segmentami budynku podzielonymi kolumnami oraz bujnymi zdobieniami roślinnymi i geometrycznymi. To jakby architekci postanowili zrobić z budynków symfonie, a kolumny były instrumentami! Oto niektóre kamienice w tym stylu:

• Kamienica Pod Gryfami (Rynek 2)
• Rynek 3
• Rynek Ratusz 13-14
• Rynek 15
• Rynek 19
• Kamienica Pod Złotym Dzbanem (Rynek 22)
• Kamienica Pod Złotą Kotwicą (Rynek 52)

---

2. Styl barokowy jest bardziej zamaszysty, cechuje się symetrią i równowagą. Reprezentanci tego stylu to:

• Rynek 6
• Rynek Ratusz 7-9
• Rynek Ratusz 15
• Rynek Ratusz 16-19
• Rynek 20-21
• Rynek Ratusz 20-22
• Rynek 53-55
• Kamienica Pod Drzewem Morwowym (Rynek 53)
• Rynek 56 i 57

---

3. Styl klasyczny jest zorganizowany na planie koła lub prostokąta. To jak planowanie idealnej kolacji – wszystko musi być w odpowiednim porządku! Kamienice w tym stylu mogą być zdobione kolumnami i nawiązują do antycznego porządku architektonicznego. Oto przykłady:

• Kamienica Pod Zieloną Dynią
• Rynek Ratusz 10
• Rynek 38
• Kamienica Pod Złotą Trójcą (Rynek 42)
• Rynek 45

---

4. Styl secesyjny cechuje się bogatymi detalami, zabawą z formami, a także łukowatymi i falistymi liniami. Możemy to zobaczyć na:

• Domu towarowym Feniks (Rynek 31-32)

---

5. Styl neorenesansowy charakteryzuje się monumentalnością, stawiany z cegieł, stali lub kamienia, a detale nawiązują do renesansu. Przykład:

• Rynek 35

---

6. Budynki gotyckie są strzeliste i smukłe. Przykładem jest:

• Ratusz

---

7. Styl modernistyczny cechuje pięć zasad: konstrukcje oparte na słupach, wolny plan budynku, wolna fasada, długie pasmowe okna i płaski dach. Przykłady:

• Rynek 1
• Rynek 9-11

---

Życie handlowe na rynku

I tak, historia wrocławskiego rynku to nie tylko opowieść o handlu, ale też o ludziach, którzy przez wieki kształtowali to miejsce, pełne życia, koloru i, co najważniejsze, humoru. Więc jeśli kiedykolwiek się tam znajdziesz, pamiętaj – to nie tylko rynek, to także historia, która żyje w każdym rogu!

---

---

---

---

---

Wielka Waga

---

---

Jak wyglądała Wielka Waga?

Wielka Waga była przeznaczona do ważenia towarów o wadze powyżej 10 cetnarów (około 50 kg), co stanowiło niemało, prawda? Przynajmniej nikt nie musiał się martwić, że mu ryba na głowę spadnie podczas ważenia! W 1332 roku Wielka Waga była dość niewielka i znajdowała się w zadaszonym miejscu, co zapewniało ochronę przed warunkami atmosferycznymi.

Wielka Waga, zbudowana w 1332 roku, znajdowała się w drewnianym pawilonie, który był oparty na czterech filarach. W 1571 roku wzniesiono nowy budynek, który także nie miał ścian. Miał formę kwadratu o wymiarach 7,2 m z dachem podtrzymywanym przez cztery filary i latarnią, a wewnątrz znajdowała się waga z dwoma ramionami. W 1769 roku postawiono drewniany budynek dla urzędnika wagowego, co było pierwszym krokiem do poprawy warunków pracy. Wrocławski rynek zmieniał się, a w 1801 roku budynek wagi został przekształcony w murowany.

Niestety, w 1846 roku zburzono ją, a w jego miejscu postawiono pomnik króla Fryderyka II Wielkiego.

---

Sukiennice

---

---

---

---

---

---

---

---

Smatruza

---

---

---

---

---

Zakończenie

I tak dobiegliśmy do końca naszej opowieści. Mam nadzieję, że historia wrocławskiego rynku była emocjonująca. Starałem się przedstawić, dlaczego powstał i jakie były jego uwarunkowania historyczne.

Jednak zanim się pożegnamy, warto zadać sobie jedno pytanie: co tak naprawdę kryje się w mrokach tej pięknej, ale niegdyś nieprzyjemnej przestrzeni? Zastanów się, ile tajemnic noszą ze sobą te brukowane ulice i wspaniałe kamienice. Bo przecież rynek nie jest tylko miejscem handlu, ale także świadkiem dramatycznych wydarzeń, które miały miejsce w jego cieniu.

Wiesz, że w XIII wieku Wrocław był miejscem, gdzie krzyżowały się nie tylko szlaki handlowe, ale i losy ludzi? Mówi się, że w podziemiach rynku, w dawnych czasach, ukrywano nie tylko skarby, ale i mroczne sekrety – spiski, zdrady i niesprawiedliwości, które mogły zmienić bieg historii. Może wciąż żyją tam duchy dawnych kupców, którzy poświęcili wszystko dla zysku? Może ich echo słychać w szumie tłumów, gdy ludzie przechodzą obok?

A może rynek to miejsce, które wciąż kryje w sobie nieodkryte historie? Bo choć wydaje się, że znamy jego przeszłość, to z każdym krokiem odkrywamy nowe tajemnice. Dzieje Wrocławia są pełne nieoczekiwanych zwrotów akcji, a każdy kamień na tym rynku mógłby opowiedzieć swoją opowieść.

Dlatego nie żegnajmy się na zawsze. Może przyjdzie dzień, gdy znów spotkamy się w tym miejscu i odkryjemy, co jeszcze skrywa w sobie Wrocław. Może wtedy, w mroku jego historii, znajdziemy coś, co całkowicie odmieni nasze spojrzenie na to, co uznawaliśmy za znane.

Do zobaczenia – miejmy nadzieję, że wkrótce… i że nie będzie to nasze ostatnie spotkanie!

---

📚 Twarde dowody, czyli książki, których nie da się przewinąć jak strony internetowej:

1. Harasimowicz Jan (red.). Encyklopedia Wrocławia. Wielka, mądra księga, co stoi na półce i straszy, że znajdziesz w niej wszystko o Wrocławiu. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2000.
2. Świechowski Zygmunt i Wrzesińska Janina (red.). Wrocław Jego dzieje i kultura. Przewodnik po tajemnicach i klimatach Wrocławia, który zrobiłby furorę na spotkaniu historyków (czytany przy świecach dla lepszego efektu). Warszawa: Wydawnictwo Arkady

🌐 Internet – skarbnica wiedzy:

1. Hotel Europejski Wrocław. „Rynek Wrocław – Historia i ciekawostki”. Ciekawostki prosto od hotelarzy, którzy wiedzą, co i gdzie się dzieje. Oczywiście o rynku.
   https://europejskiwroclaw.pl/blog/rynek-wroclaw/
2. wroclaw.pl. „Średniowieczny hipermarket, czyli Rynek we Wrocławiu”. Artykuł, który pokazuje, że rynek to nie tylko ładne kamieniczki, ale także – niespodzianka – najstarszy market w mieście!
   https://www.wroclaw.pl/dla-mieszkanca/sredniowieczny-hipermarket-czyli-rynek-we-wroclawiu-to-jedno-z-najpiekniejszych-miejsc-w-naszym-miescie-wroclawskie-hitstorie
3. Hotel Lothus. „8 ciekawostek o Rynku we Wrocławiu”. Krótko, ale treściwie – kilka smaczków o rynku dla każdego.
   https://lothuswroclaw.pl/8-ciekawostek-o-rynku-we-wroclawiu/
4. visitWroclaw.eu. „Rynek we Wrocławiu”. Niezbędnik turysty i fana architektury, żeby się nie zgubić w jednym z najładniejszych miejsc w Polsce.
   https://visitwroclaw.eu/miejsce/rynek-we-wroclawiu
5. Onet Podróże. „Rynek we Wrocławiu – historia, ciekawostki”. Słynny portal z pomocą wrocławskim poszukiwaczom przygód.
   https://podroze.onet.pl/rynek-we-wroclawiu-co-warto-zobaczyc-historia-ciekawostki/7rzyh1c
6. Batogospot. „Rynek we Wrocławiu – 20 ciekawostek”. Najlepsze ciekawostki w pigułce. Idealne na szybkie czytanie w drodze na rynek.
   https://www.batogospot.pl/rynek-we-wroclawiu-20-ciekawostek/
7.  Narodowym Instytucie Dziedzictwa.

---

Bibliografia w stylu „nauka z przymrużeniem oka” – niech wiedza cieszy! 😄